ΣΚΕΨΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ «Ένας άνθρωπος Μισός»

 

 

Την συλλογή παραμυθιών του Γόχαν Γκέοργκ φον Χαν, «Ελληνικά παραμύθια». εκδόσεις Opera, σε μετάφραση του Δημοσθένη Κούρτοβικ, μου έκανε δώρο η αγαπημένη Αθηνά Παπανδρέου, μητέρα δύο παιδιών της παιδικής μας ομάδας, η οποία ήξερε την εμμονή μου με το λαϊκό παραμύθι, καθώς όλα αυτά τα χρόνια που δουλεύω με παιδιά καταφεύγω πάντα στο θησαυρό των λαϊκών μύθων, αναπλάθοντάς τους μαζί με τα παιδιά. Οι καταβολές των ιστοριών αυτών είναι αρχέγονες και προκύπτουν από ένα χαρμάνι ανθρώπινων ζωών, με το απόσταγμα της συλλογικής γνώσης και της ιστορικής εμπειρίας να αναδύεται και να διαμορφώνεται μέσω της προφορικότητας. Είναι μία, διά μέσου των αιώνων, Τράπεζα Πολιτισμού το λαϊκό παραμύθι. Και μια μορφή παιδείας που εμπεριέχει και υπαγορεύει τον «τρόπο» της διδασκαλίας της. 

Από την εποχή των ραψωδών κι των αοιδών, μέχρι τα τραγούδια της τάβλας, για να μείνω και να επιμείνω στην ελληνική παράδοση, η συλλογική «πληροφορία» μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά με τον αδιόρατο αλλά καταλυτικό τρόπο της προφορικής αισθητηριακής «συνεργασίας»: ομιλία - ακρόαση, στόμα - αυτί - μάτι, όσφρηση και γεύση. Όλες οι αισθήσεις συμμετέχουν σε αυτό το θαύμα που δεν έχω το επιστημονικό υπόβαθρο να αναλύσω. Μπορώ μόνο να επισημάνω τη διεργασία και να θαυμάσω τον γνωστικό βιωματικό πλούτο που εγκατατίθεται στη συλλογική συνείδηση και το ασυνείδητο. 

 (Μέχρι πρότινος θα έλεγα ότι κανένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να καταλύσει αυτή τη γνωστική συνεργασία, αλλά αυτή τη χρονική στιγμή των τεράστιων αλλαγών που ζούμε δεν μπορώ να είμαι πλέον έτσι απόλυτη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Θα έλεγα λοιπόν απλώς ότι στο δικό μας «σήμερα» καλούμαστε να κάνουμε ΕΠΕΝΔΥΣΗ ζωής στις δονήσεις όχι του ενσύρματου ή ασύρματου ψηφιακού μηχανισμού που μας υπαγορεύει τρόπους ύπαρξης και μας ποδηγετεί, αλλά στη δόνηση του ανθρώπινου βιοσυστήματος αυτού καθαυτού που μας κρατάει ζωντανούς. Στην αδιαπραγμάτευτη πραγματικότητα της Αναπνοής, αυτή την αυτοτροφοδοτούμενη και ανατροφοδοτούμενη δύναμη, που είναι ταυτόχρονα φυσική και υπερβατική. Καλούμαστε σε αυτή την καμπή του πολιτισμού μας να συνειδητοποιήσουμε ότι το υπέροχο μυστηριακό ανθρώπινο Σώμα βιώνει και μεταφέρει πολύτιμη ενέργεια πολιτισμού και σοφία, αιώνες τώρα. Είναι αυτό το σώμα που το περπατάμε και μας περπατάει, του μιλάμε και μας μιλάει, το σώμα που γεννάμε και μας γεννάει, ένα σώμα χαράς και πόνου, έμπνευσης και θανάτου, θνητότητας και αθανασίας. Καιρός να -ξανά- μάθουμε να εκτιμούμε αυτό το Σώμα, ατομικά και συλλογικά, όχι με φιλαυτία, αλλά με την επίγνωση ότι η «ανθρωπινότητα» είναι το όπλο μας σε κάθε απειλή εξανδραποδισμού και αλλοτρίωσης.) 

Επανέρχομαι στους λαϊκούς μύθους. Η προφορική μεταλαμπάδευση του κάθε μύθου μπολιάζει την κάθε κοινότητα μέσα στο χρόνο με πολιτιστική πληροφορία συλλογικής συνοχής. Χάρη στην προφορικότητα, διανέμεται με την εκπνοή η ενέργεια του λόγου και δυναμοποιείται η πληροφορία της κάθε ιστορίας, τόσο η φανερή όσο και η κρυμμένη. Ο ακροατής της ιστορίας δεν ακροάται μόνο την πληροφορία αλλά βιώνει και τις ποιότητές της, τις συχνότητες που παράγονται μέσα από τη ενέργεια της εκπνοής και την αναπαραστατική δύναμη του αφηγητή, τις συλλογικές αλλά και τις προσωπικές του παρακαταθήκες. Κι αν αυτού του είδους οι σχέσεις αφηγητή – ακροατή έχουν πια εκλείψει, κι αν κάποια παραμύθια έχουν για πάντα χαθεί, υπάρχει ωστόσο με την καταγραφή τους και η δυνατότητα αναβίωσής τους. 

 Κι εδώ έρχεται η δική μου εμμονή με το λαϊκό ελληνικό παραμύθι. Δεν με ενδιαφέρει μόνο το κομμάτι της αφήγησης αυτής καθαυτής, αλλά και ο μετασχηματισμός της ιστορίας μέσα από την ίδια τη δράση και τη σύμπραξη των «ακροατών», στην προκειμένη περίπτωση των παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας με τα οποία δουλεύω αυτή τη χρονική. Το ότι «παίζουμε θέατρο» με βάση ένα παραμύθι δεν είναι αυτοσκοπός, είναι ένα κομμάτι μιας πολύτιμης ψυχο-αισθητηριακής, συναισθητικής διαδικασίας. Συνέργεια, επικοινωνία, επανάληψη, αποστήθιση, αυτοσχεδιασμός, αυτοπειθαρχία, οργάνωση, αυτενέργεια, παράσταση, γιορτή, χαρά. Όλα αυτά μαζί. Μια αλληλουχία εισπνοής και εκπνοής. 

Φέτος λοιπόν διαβάζοντας τα παραμύθια του Χαν -ο πρώτος καταγραφέας ελληνικών παραμυθιών, στα μέσα του 19ου αιώνα και σε εποχές μεγάλης τραχύτητας- εντυπωσιάστηκα από τη σκληρότητα των ιστοριών (κάποιες τις ήξερα από άλλους αφηγητές, κάποιες τις έβλεπα για πρώτη φορά). Όταν όμως διάβασα την ιστορία του Μισού ανθρώπου αποφάσισα να τη μοιραστώ με τα παιδιά της ομάδας. 

Μια άτεκνη γυναίκα εύχεται να αποκτήσει παιδί. Ο θεός ακούει την προσευχή της και η γυναίκα πράγματι κάνει ένα παιδί. Το δώρο του θεού όμως είναι μισερό, γιατί το παιδί είναι Μισό, έχει ένα χέρι, ένα πόδι, ένα μάτι, ένα φρύδι. Η γυναίκα μεγαλώνει το παιδί αποκλεισμένο στο σπίτι, να μην το δει ανθρώπου μάτι και το κοροϊδέψει, αλλά το παιδί μεγαλώνοντας ζητάει επιτακτικά να βγει στον κόσμο. Και μια μέρα η μητέρα τού επιτρέπει την έξοδο, του δίνει ένα σκοινί να δέσει τα ξύλα κι ένα τσεκούρι για να τα κόψει και την εντολή να γυρίσει πίσω ν’ ανάψει το τζάκι. Το μισό αγόρι καβαλάει το άλογο και πάει. Κι εκεί ξεκινάν οι περιπέτειες του Μισού. 

Η ιστορία του Μισού με συγκίνησε πολύ γιατί είναι μία ιστορία για την αναπηρία. Επίσης μια ιστορία για το θαύμα. Για τη σκληρότητα, την εκδίκηση. Την τιμωρία. Επίσης είναι ένα μαγικό παραμύθι με ψάρια που μιλούν, μαγικά ξόρκια, εγκυμοσύνες χωρίς άντρα, κοινωνική κατακραυγή, κάστρα και πορτοπαράθυρα ομιλητικά… Είναι και μια ιστορία για το καλό και το κακό. Κι έχει κι ένα αίσιο τέλος που πολύ με κλώτσησε όταν ολοκλήρωσα το διάβασμα. 

Και αποφάσισα, έτσι αυθαίρετα, να γράψω και ένα δεύτερο τέλος, δικό μου, της εποχής μου, και να ρωτήσουμε τους θεατές ποιο από τα δύο φινάλε της ιστορίας προτιμούν να τους παρουσιάσουμε. Τα παιδιά όμως ήδη είχαν λατρέψει το Μισό και τα παθήματά του και νόθευσαν λίγο την ψηφοφορία, αποφασίζοντας για λογαριασμό των θεατών να παίξουμε το ανορθόδοξο δεύτερο τέλος στο οποίο η πριγκίπισσα αποφασίζει να μείνει μαζί με το «Τέρας», κι όχι να επιστρέψει στον μετανοημένο πλην κακοήθη πατέρα της! Τελικά όμως, μετά από προτροπή του μπαμπά Γιώργου Κλούμπα, παίξαμε και τα δύο φινάλε και πολύ τα χαρήκαμε. Συγχωρήσαμε και την κακοήθεια του σκληρού πατέρα! Κι αφήσαμε ανοιχτό το ενδεχόμενο να μείνει κι αυτός μέσα στον Πύργο τον Ομιλητικό. 

Όλη αυτή την υπέροχη περιπέτεια τη ζήσαμε παρουσιάζοντας τις διάφορες σκηνές του έργου σε διαφορετικά σημεία στον κήπο του Ιδιόμελου. Όλη η αυλή έγινε σκηνικό αλλά και συμμέτοχος της παράστασης. Γονείς και φίλοι ακολουθούσαν τους μικρούς ηθοποιούς, άλλοτε στο παλάτι, άλλοτε στη λιμνούλα με το χρυσόψαρο, στο ποτάμι με τα άγρια νερά, στο Ομιλητικό Κάστρο… Κι όταν όλα τέλειωσαν, αγαλιαστήκαμε κι ανταλλάξαμε ευχές, που δεν απέχουν πολύ από το μαγικό ξόρκι που έμαθε το πανέξυπνο Ψάρι στο Μισό: «Πρώτα στο λόγο του Ψαριού μετά στο λόγο του Θεού να έχουμε ένα καλό καλοκαίρι!» 

Κι όσο κι αν οι ευχές στον εκτός παραμυθιού κόσμο συχνά δεν εκπληρώνονται (το κείμενο αυτό το γράφω πάνω στα αποκαΐδια της Αττικής και της Βοιωτίας κι έχοντας στο αυτί μου απόηχους από τις οιμωγές ανθρώπων, φυτών και ζώων), παραμένει ζωντανό το θαύμα της ανάσας μας, το πιο δυνατό ξόρκι που υπάρχει: Να λέμε και να ξαναγεννάμε από την τέφρα την ιστορία μας, τις ιστορίες μας… έτσι να διασώζουμε το μελλον…

 «Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ 

κάτι μυστικό κάτι πλούσιο και παράξενο 

σαν τοπίο του βυθού

Ανθισμένες κερασιές κι απόγευμα ζεστό 

και πολύχρωμο χορτάρι, ναι, 

 για να αποκοιμηθώ»

 Διονύσης Σαββόπουλος, Το περιβόλι του Τρελού

Γεωργία Δεληγιαννοπούλου

Newέλληνες - Λογοθεσίες από τον ΗΡΑΚΛΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ

Το δανείστηκα από το Νέο Πλανόδιον  

Newέλληνες!

Δημοσιεύτηκε από il Notaro

*

Λογοθεσίες από τον
ΗΡΑΚΛΗ ΛΟΓΟΘΕΤΗ

~

Newέλληνες!

Από τότε που κάποιοι πολύ προχωρημένοι τύποι διαλαλούν ότι μας ξεβλάχεψαν, ζούμε σε παρατεταμένη γλωσσική παρενδυσία. Αλλά τι να κάνουμε οι δόλιοι; Η γλώσσα μας ως γνωστόν είναι πάμπτωχη. Γι’ αυτό, διαπρεπείς κοσμικογράφοι και παρουσιαστές πρωινάδικων έχουν βαλθεί να μας απαλλάξουν από τη ντροπή της, αντιγράφοντας τις ιστορικές ομιλίες του Ζολώτα στην Ουάσιγκτον από την ανάποδη. Εκείνος μίλησε αγγλικά χρησιμοποιώντας ελληνικές λέξεις που έχουν δανειστεί οι Εγγλέζοι, αυτοί μιλούν ελληνικά με αγγλική μεταμφίεση. Διότι σύμφωνα με το new paradigm το αντίγραφο είναι καλύτερο από το πρωτότυπο. Έτσι αποτελεί common symptom να βγαίνουν με το telephone ανά χείρας και να δηλώνουν ότι έχουν μία epic διάθεση αλλά και μία melancholy γιατί πήραν σαράντα γραμμάρια και τώρα θα πρέπει να τρέχουν στον πλησιέστερο διαιτητικό meta-φούρνο! Επιπλέον έχουν mega problem επειδή αναγκάστηκαν να κόψουν κάποιον καλεσμένο on air αλλά συνεχίζουν να πουλάνε αέρα κοπανιστό, εξομολογούμενοι ότι στηθοδέρνονται μπροστά σε βυζαντινές icons που έφεραν από το χωριό τους. Παθαίνουν μία ecstasy όταν βλέπουν στο theater μία famous φίλη τους για την οποία μπορεί καμιά φορά να τρέφουν ανάμεικτα αισθήματα jealousy και sympathy αλλά γενικώς έχουν μεγάλο σεβασμό στους authentic characters.

Ξέρουμε βέβαια από την history ότι η anatomy αυτού του phenomenon δεν συνιστά και therapist method εφόσον οι politicians σε periods παρακμής έχουν micro horizon. Κάνουν παντού economy κι έχουν τόσο στρεβλό criterion και τόσο λίγο eroticism ώστε δεν αντιλαμβάνονται καν την problematic oligospermia της σύγχρονης Hellenic γλώσσας. Για να έρθουμε λοιπόν στα σύγκαυλά μας θα επαναλάβω την ξεχασμένη πατριωτική προτροπή: Ξύπνα λεβέντη μου τσολιά, πιάσε το penis απ’ τα μαλλιά!

///

Δημοκρατικά αποφόρια

Παλιότερα οι εορταστικές εκδηλώσεις απηχούσαν το ρεύμα της πάνδημης συμμετοχής. Το τραγούδι τους γραφόταν με το δάχτυλο στο τζάμι — πάνω στα χνώτα της ενιαίας ανάσας κοινοτικού πνεύματος και προσωπικής διάθεσης. Η καλή φορεσιά αποκαλούνταν κυριακάτικη και η περιορισμένη της χρήση έδινε τον τόνο στη διαφορά μίας καθημερινής και μίας εξέχουσας ημέρας. Αργότερα η ομόθυμη γιορτή ξέπεσε, μαζί με την εθιμοτυπία της, σε ιδιωτική σχόλη. Αργία στην οποία ο καθένας ντύνεται όπως γουστάρει και περιφέρεται φωνάζοντας ανέμελα: Δε γ@μ@ς ψηλά καπέλα! Εσχάτως μάλιστα προοδεύσαμε σε τέτοιο βαθμό ώστε κρίνεται ανεκτό να εμφανίζεται κανείς με αθλητικά παπούτσια σε δεξίωση και μπλου τζιν σε επίσημη τελετή. Η ελευθεριότητα στη δημόσια συμπεριφορά θεωρήθηκε ριζοσπαστική και ο αγώνας εναντίον των ενδυματικών διακρίσεων φάνηκε να καταργεί τις διαφορές μεταξύ των κοινωνικών τάξεων. Μα η εντύπωση αποδείχτηκε απατηλή καθώς οι ταξικές διακρίσεις όχι μόνον εντάθηκαν υπέρ των ολίγων αλλά και κατέληξαν στην ισοπέδωση των πολλών. Το αδιαφόρετο έγινε απλώς αδιάφορο. Ο εορταστικός χρόνος αντικαταστάθηκε από την ελεύθερη ώρα και η αισθηματική πυκνότητα από τη χαλαρή διάθεση. Ως αποτέλεσμα το ψυχικό αίτημα της ανάτασης εκτοπίστηκε από την αθρόα καταναλωτική προσδοκία άρτου και θεαμάτων. Η ποιότητα υποβαθμίστηκε σε ζήτημα γούστου και ο μαζάνθρωπος δεν αναγνωρίζει καμία αξία που δεν αναγράφεται ως τιμή στην ετικέτα κοινόχρηστων εμπορικών προϊόντων. Η κατάργηση των διακρίσεων μεταξύ του υψηλού και του ευτελούς οδήγησε στην αγελαία αδιακρισία και στη συναφή απώλεια κάθε κριτηρίου. Διακεκριμένος δεν είναι πλέον ο πνευματικά ακέραιος χαρακτήρας αλλά ο ευρέως αναγνωρίσιμος κοσμικός μπούφος που ενώ στερείται από κάθε ονομαστή ιδιότητα, καλείται βλακωδέστατα επώνυμος. Στους δήθεν δημοκρατικούς καιρούς μας συντελέστηκε λοιπόν, τόσο σε συμβολικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο, μία ευχάριστη πανωλεθρία. Και το ύφος της δημόσιας τελετής χωρισμένο από το κοινό αίσθημα, έχασε την αλλοτινή του αίγλη και κατάντησε φτηνή καρικατούρα.

///

Σφόδρα και ταχέως!

Οι γερασμένοι πολιτισμοί, όπως είναι σήμερα ο ευρωπαϊκός, μοιάζουν με στάσιμα νερά. Πάσχουν από παραλυτική ατολμία και διστάζουν να κουνηθούν από καλπάζουσα ευθυνοφοβία. Τίποτε μεγάλο δεν προκύπτει όμως όταν κατατρύχεται κανείς από τον φόβο μίας πιθανής αποτυχίας. Οι Κορίνθιοι το γνωρίζουν όταν υπενθυμίζουν στους Σπαρτιάτες τα πλεονεκτήματα που οδήγησαν τους Αθηναίους στην ακμή. Το ανήσυχο πνεύμα, τις γρήγορες αποφάσεις, την υψηλή διακινδύνευση και την αισιοδοξία τους στα δύσκολα. Διαπιστώσεις που εγείρουν αναπόφευκτες συγκρίσεις, αφού οι Αθηναίοι υπήρξαν κατά την θουκυδίδεια διατύπωση «παρά δύναμιν τολμηταί και παρά γνώμην κινδυνευταί και εν τοις δεινοίς ευέλπιδες», ενώ οι Ευρωπαίοι εμπιστεύονται τις τύχες τους σε ηγέτες επονείδιστα δειλούς, δύσκαμπτους και πελαγωμένους σε οπισθόβουλους υπολογισμούς. Συσκέπτονται αναβάλλοντας και αναβάλλουν συσκεπτόμενοι, σε διαβούλια και επιτροπές, κλειστές παρακάμαρες και ανιαρά συμβούλια, χωρίς να παίρνουν καμία κρίσιμη απόφαση. Δεν νοιάζονται σοβαρά ούτε για το περιβάλλον ούτε για την ανασυγκρότηση της οικονομίας σε βάση κοινωνικής δικαιοσύνης. Δεν μεριμνούν όχι για την πολιτική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά ούτε καν για την εδαφική της ακεραιότητα — κι έτσι εγκαταλείπουν ανερυθρίαστα ένα μέρος της Κύπρου υπό τουρκική κατοχή. Επικαλούνται, παγίως, τη σωφροσύνη ως πρόσχημα απραξίας και προβάλλουν την πλέον σαθρή της αντίληψη στη μουδιασμένη κοινωνία. Όταν όμως ο Χαρμίδης ορίζει την σώφρονα συμπεριφορά ως «τὸ κοσμίως πάντα πράττειν καὶ ἡσυχῇ, ἔν τε ταῖς ὁδοῖς βαδίζειν καὶ διαλέγεσθαι», ο Σωκράτης τον αποστομώνει λέγοντας πως η σωφροσύνη δεν συνίσταται στην απονευρωμένη ησυχιότητα και στην επανάπαυση της βραδύτητας αλλά στην ταχύτητα, στη σφοδρότητα και στην οξύτητα! Δεν είναι διόλου το φέρεσθαι «ησυχή και βραδέως» αλλά το πράττειν «σφόδρα και ταχέως»! Τούτος ο επαναστατικός ορισμός της σωφροσύνης απηχεί φυσικά τη δυναμική μιάς εποχής ακμάζουσας και ορμητικής. Στη δική μας είναι αταίριαστος και γι’ αυτό όχι μόνο δεν διδάσκεται στα σχολεία μας αλλά ίσα-ίσα αποσιωπάται συστηματικά. Τη συγκλονιστική του σημασία δεν μπορούν να την αναλάβουν κοινωνίες νωθρές και ανίκανες να στήσουν, κυρίαρχη και δραστική προς το κοινό συμφέρον, την Αγορά του Δήμου. Οπότε τον σφετερίζονται, με αιματηρή αποφασιστικότητα και προς ίδιον όφελος, τα αυταρχικά καθεστώτα και οι αγορές της ληστρικής κερδοσκοπίας των ολίγων.

///

Αυθεντικοί μποέμ

Περνώντας κανείς από τον κήπο του Λουξεμβούργου στο Παρίσι, ας μη παραλείψει να σταθεί για λίγο μπροστά στην προτομή του Ανρύ Μυρζέ και να θυμηθεί τους ήρωές του. Εκείνους τους μποέμ που «κυνηγούν από το πρωΐ ίσαμε το βράδυ το άγριο ζώο που το λένε πεντόφραγκο, κι όταν τελικά πεθάνει και ενταφιαστεί και η τελευταία τους πεντάρα, ξαναρχίζουν να γευματίζουν στο ξενοδοχείο της τύχης όπου το τραπέζι είναι πάντα στρωμένο». Ως αλήτες περιωπής έχουν το ένα πόδι στα αμφιθέατρα των ελευθέρων τεχνών και το άλλο στα σκυθρωπά σοκάκια, ανάμεσα στις γέφυρες και στα φτωχά τους πανδοχεία. Διάγουν σε μόνιμη σαρακοστή αλλά μόλις αρπάξουν έστω και μια τρίχα από τα μαλλιά της Θεάς, καβαλάνε τις πιο πολυδάπανες φαντασίες και βρίσκουν πολύ μικρά τα παράθυρα για να πετάξουν τα λεφτά τους. Τσιμπάνε ψήγματα σοφίας από την παρέα αρχαιόφιλων Εβραίων και κάνουν βουτιές στη χρυσοφόρο βελάδα λεβαντίνων εμπόρων. Στα ζόρια τους ξοφλάνε εκκρεμείς λογαριασμούς με μια σειρά άρθρων στον Ασμοδαίο ή μια σπαθιά στον απαιτητικό δανειστή. Διασκευάζουν αφορισμούς του Βωβενάργκ για μια επαρχιακή φυλλάδα και πιρουέτες του Σαμφόρ για κάποιο εργάκι περιοδεύοντος θιάσου. Αλλάζοντας μάσκες είναι παντού εξίσου ευπρόσδεκτοι. Πίνουν αψέντι σε καταγώγια και τσάι σε αστικά σαλόνια. Συναναστρέφονται αδιακρίτως κυρίες που φορούν άσπρα γάντια για να παραστούν στην καρατόμηση κάποιου διαβόητου κακούργου και χαριτόβρυτα δεσποινάρια με μικρά δόντια και βουλιμικές προθέσεις. Φλερτάρουν ηθοποιούς που ισχυρίζονται ότι διαβάζουν την Άννα Καραμαζώφ(!) στο πρωτότυπο και εταίρες διατεινόμενες ότι μπορούν να εκτελέσουν άριστα μια Πολωνέζα του Σοπενχάουερ(!) σε διασκευή μαζούρκας. Ερωτεύονται ελαφρές μοδιστρούλες που βάφουν τα νύχια τους με όλα τα λάθη της ελευθερόστομης γραμματικής τους και ωραίες καπελούδες που στο γείσο τους ενεδρεύουν βελόνες. Μα δεν φοβούνται μήπως τρυπηθούν γιατί οι ίδιοι είναι παροδίτες και τα πάθη τους παροδικά σαν μπουρίνια. Κάποτε δωροδοκούνται αλλά ποτέ δεν αγοράζονται, αφού η αυριανή τους διάθεση εξαρτάται απ’ το σημερινό ξενύχτι. Καταναλώνουν βιαστικά την ύπαρξή τους, σαν σκονάκι που υπόσχεται καταιγίδα, στο διάλειμμα ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη πράξη μιας βιεννέζικης οπερέτας — και φεύγουν χωρίς να δουν το φινάλε.

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ για ηθοποιούς και επαγγελματίες του λόγου και της φωνής (λογοθεραπευτές- εκπαιδευτικούς)

Μέθοδος Coblenzer: Φώνηση Συγχρονισμένη με την Αναπνοή (Φ.Σ.Α.)

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ για ηθοποιούς και επαγγελματίες του λόγου και της φωνής (λογοθεραπευτές- εκπαιδευτικούς) 

ΜΕ ΤΗΝ Aese Orsted και την Varinka Kierulff Boseman

Aθήνα, 2-6 Ιανουαρίου 2019 

Χώρος Τέχνης Ιδιόμελο

Ελευθερίου Βενιζέλου 17, Μαρούσι (κοντά στον ΗΣΑΠ)

Επικοινωνία: 210 6817042

Σύνολο ωρών διδασκαλίας: 31 (με διαλείμματα), που θα περιλαμβάνουν πρακτικές ασκήσεις εναλασσόμενες με θεωρία.
Κόστος σεμιναρίου: 250 ευρώ
Μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων 16 και ελάχιστος 10. 
Προϋπόθεση κάποια γνώση αγγλικών.
Οι συμμετέχοντες θα πρεπει να έχουν μαζι τους μια μικρή μπάλα (μεγέθους μπάλας του τένις), σημειωματάριο για σημειώσεις και ένα στρωματάκι για τις ασκήσεις.
Με το τέλος του σεμιναρίου θα δοθεί πιστοποιητικό συμμετοχής

ΛΙΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ  Coblenzer:

από την 

Aase Orsted

Φώνηση Συγχρονισμένη με την Αναπνοή (ΦΣΑ)

Η ΦΣΑ σε σχέση με τις άλλες φωνητικές μεθόδους

Η φωνο-θεραπεία είναι μία διεπιστημονική ειδικότητα που διαμορφώθηκε στην κεντρική Ευρώπη πριν από εκατόν είκοσι χρόνια περίπου από σπουδαίους φωνίατρους, όπως ο Emil Froeschels και ο Hermann Gutzmann. Αργότερα στη διαμόρφωσή της συνεισέφεραν οι τέχνες του τραγουδιού και του θεάτρου, αλλά και η επιστήμη της φωνής, η γλωσσολογία και η ψυχολογία. Η κάθε μέθοδος περιλαμβάνει διάφορες τεχνικές με ένα κοινό θεωρητικό υπόστρωμα, αντιπροσωπευτικό της κλίσης του εκάστοτε εμπνευστή της.

Εικόνα 1. Χάρτης του λογοπεδικού τοπίου

Οι δημιουργοί των διαφορετικών φωνητικών μεθόδων κοιτάζουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις πάνω στο λογοπεδικό τοπίο. Το πεδίο είναι τόσο πολυδιάστατο, ώστε κανείς να μην μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει μια πλήρη εικόνα και μια καθολική απόλυτη αλήθεια. Για τον λογοθεραπευτή, σοφό είναι να αποφεύγει τους αφορισμούς της αυθεντίας, να σκέφτεται απροκατάληπτα και να είναι ανοιχτός στο να πειραματίζεται με τις διάφορες μεθόδους.

Οι παλιότερες μέθοδοι ήταν πρωτίστως μηχανικές και αντιμετώπιζαν την παραγωγή φωνής και λόγου με απλουστευτικό τρόπο, με την άσκηση επιμέρους και απομονωμένων φωνητικών στοιχείων, το ένα μετά το άλλο, χρησιμοποιώντας συλλαβές χωρίς νόημα και κατασκευές φράσεων επίσης χωρίς νόημα. Πιο πρόσφατα, εμφανίστηκαν οι συνδυαστικές ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι, που συνδυάζουν την ψυχοθεραπεία, την εκπαίδευση φωνής και λόγου και τη χαλάρωση, με έναν πιο ολιστικό τρόπο.

Η ΦΣΑ ανήκει στις νεότερες μεθόδους. Αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του ΄60 από τον καθηγητή Horst Coblenzer (1927-2014), ο οποίος για ένα διάστημα ήταν συνεργάτης τόσο του Γερμανού φωνίατρου καθηγητή Johannes Pahn, εμπνευστή της Ρινικής Φωνητικής Μεθόδου, όσο και της Αμερικανίδας δασκάλας φωνητικής Jo Estill με το έργο της “Compulsory Figures”.

Η ΦΣΑ και ο καθηγητής Coblenzer

Φώνηση Συγχρονισμένη με την Αναπνοή (ΦΣΑ) σημαίνει να προσαρμόζεις το μήκος των φράσεων ομιλίας στον προσωπικό φυσικό σου ρυθμό αναπνοής – και όχι το ανάποδο: δηλαδή να αφήνεις τις σκέψεις σου να ελέγχουν τη ροή του λόγου, προξενώντας έτσι αυθαίρετα την καταπίεση του αέρα. 

 Η αγγλική ονομασία της μεθόδου του Coblenzer είναι Breath Timed Phonation (BTP) ενώ στα γερμανικά έχει τα αρχικά ΑΑΡ (Atem Rhytmisch Angepasste Phonation). Η μέθοδος έχει πάρει το όνομά της με βάση την πιο σημαντική αρχή της, ότι η αναπνοή κατά τη φώνηση θα έπρεπε να είναι πάντα φυσική και, όσον αφορά τη φυσιολογία, «εύκολη, αθόρυβη και χωρίς προσπάθεια».

Ο Horst Coblenzer δούλεψε σαν ηθοποιός και δάσκαλος λόγου στη Γερμανία, έως ότου προσελήφθη σαν καθηγητής ορθοφωνίας (αναπνοής, φωνής και λόγου) στη Σχολή του Μαξ Ράινχαρντ (Max Reinhardt Seminar), στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Παραστατικών Τεχνών στη Βιέννη (1961-1997). Με τη διδακτορική του διατριβή “Ο ρυθμός της αναπνοής και η σημασία του για την παραγωγή λόγου στον ηθοποιό” (“The Significance of Phonatory Breath Rhythm for the Actor’s Speech Production”) έγινε καθηγητής Πανεπιστημίου. Είχε βαθιά γνώση της ευρύτατης, σχετικής με τη φωνιατρική, γερμανικής βιβλιογραφίας και έχει πραγματοποιήσει επιστημονικές έρευνες σε συνεργασία με τον πνευμονολόγο καθηγητή Franz Muhar, στη Βιέννη. Με βάση ακτινογραφίες και εξετάσεις EMG του διαφράγματος κατά τη φώνηση, τεκμηρίωσαν ότι το διάφραγμα δεν είναι μόνο ένας παθητικός αναπνευστικός μυς, αλλά μπορεί να έχει μια δική του δραστηριότητα. Και ότι μπορεί να εκπαιδευτεί να κρατήσει την ένταση της εισπνοής κατά την διάρκεια της φώνησης. Επομένως η μέθοδος ΦΣΑ συνδυάζει στοιχεία από το θέατρο, την φωνιατρική και την επιστήμη της φωνής.

Η αφετηρία της ΦΣΑ και το Τριμερές Μοντέλο της Φώνησης

Σχήμα 2. Το Τριμερές Μοντέλο της Φώνησης

1= διάφραγμα  2= φωνητικές χορδές  3= αντηχεία – φωνητική οδός

Ο Coblenzer έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη λειτουργία του διαφράγματος και επομένως η ΦΣΑ λειτουργεί στην πηγή της ενέργειας από τη βάση της φώνησης.

Η ΦΣΑ φυσικά περιλαμβάνει τεχνικές και για τις τρεις βαθμίδες της φώνησης, αλλά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πηγή της ενέργειας. Οι άλλες μέθοδοι (όπως των Pahn and Estill) χρησιμοποιούν σαν αφετηρία την πηγή της φωνής ή τον φωνητικό αγωγό. 

Οι βασικές αρχές της ΦΣΑ

Πρώτη βασική αρχή της ΦΣΑ είναι η σχέση κίνησης και αναπνοής και η χρήση αυτής της σχέσης. Κάθε κίνηση έχει τη δική της αναπνοή και, καθώς είναι ευκολότερο να μιμηθεί κανείς έναν τρόπο κίνησης από έναν τρόπο αναπνοής, ένα μεγάλο μέρος των ασκήσεων της μεθόδου ΦΣΑ συνοδεύονται από μείζονες σωματικές κινήσεις ή χειρονομίες, που διευκολύνουν την φωνητική αναπνοή και την εμπέδωση μιας βαθιάς πλευρο-κοιλιακής φωνητικής αναπνοής. Αυτό καθιστά την μέθοδο δυναμική και κατάλληλη και για τα παιδιά.

Η σχέση μεταξύ της ψυχικής έντασης και της αναπνοής είναι άλλη μία βασική αρχή. Η υπερδιέγερση επηρεάζει το νευρικό σύστημα που καθορίζει την ρύθμιση του τονικού ύψους της φωνής, πράγμα που σημαίνει ότι η στοχευμένη δουλειά με εντατική προσοχή εξασφαλίζει επιπλέον ενέργεια και πίεση του αέρα για την παραγωγή της φωνής. Ασκήσεις συνειδητές και με νόημα προσφέρουν κίνητρο στους συμμετέχοντες. Δεν δουλεύουμε ποτέ μηχανικά ή από ρουτίνα και δεν χρησιμοποιούμε ποτέ συλλαβές χωρίς νόημα αλλά διαλέγουμε να δουλεύουμε πάνω σε κείμενα λογοτεχνικά. Μ’ αυτό τον τρόπο η θεραπεία είναι ευχάριστη και ενδιαφέρουσα και πετυχαίνουμε ταχύτερα αποτελέσματα.

Η τρίτη βασική αρχή υποστηρίζει ότι κάθε λόγος είναι επικοινωνία. Σκοπός της θεραπείας είναι, επομένως, να διαμορφώσει υγιή όργανα λόγου και την ικανότητα υπηρέτησης του μηνύματος, έτσι ώστε να είναι εύκολο οι συνομιλητές να ακούν και να αντιλαμβάνονται o ένας τον άλλο. Ως εκ τούτου ο ομιλητής θα πρέπει να διατηρεί ένταση του αέρα και επαφή με το νόημα καθ’ όλη τη διάρκεια της φράσης, από την αρχή ως το τέλος.

Εμπειρίες από την μέθοδο ΦΣΑ κατά την λογοθεραπευτική πρακτική

Οι πολλές σωματικές και συνειδητής πρόθεσης ασκήσεις κάνουν τη μέθοδο ολιστική και εξασφαλίζουν την ποικιλία και την ένταση του προγράμματος. Έχω προσωπική εμπειρία για το πόσο σημαντικό είναι για το τελικό αποτέλεσμα της φωνητικής θεραπείας να προηγείται η συστηματική εργασία στο ενεργειακό επίπεδο, με στόχο την εδραίωση μιας καλής φώνησης συγχρονισμένης με την αναπνοή πριν ξεκινήσεις να δουλεύεις με τους λεπτούς κινητικούς μύες του λάρυγγα και τον φωνητικό αγωγό. Απ΄όσο ξέρω, ο Coblenzer είναι ο μοναδικός δάσκαλος που έχει αναπτύξει έναν τόσο μεγάλο αριθμό συνολικών τεχνικών που διευκολύνουν την εκμάθηση της φυσιολογικής αναπνοής. Πάντα χρησιμοποιώ αυτές τις ασκήσεις στην αρχή και το τέλος της θεραπείας σαν ένα πλαίσιο για να κατακτηθεί η φυσική αναπνοή και να επιτευχθεί η διέγερση, η προσαρμογή του μυικού τόνου στο σώμα και η καλή αξιοποίηση της μεθόδου στην φώνηση μέσα στην καθημερινότητα.

Στη μεσαία φάση της θεραπείας γίνεται συγκεκριμένη δουλειά στα ανώτερα επίπεδα: στην φωνητική πηγή και τα αντηχεία. Εδώ μπορεί κανείς να εργαστεί εκλεκτικά, χρησιμοποιώντας αντίστοιχες ασκήσεις από άλλες μεθόδους, πράγμα το οποίο δίνει τη δυνατότητα για πολλές επιλογές και την ευκαιρία να εξυπηρετήσει πολλαπλές και διαφορετικές ανάγκες.

Ωστόσο, ο Coblenzer πάντα τόνιζε την αξία της επιστροφής σε ένα αφομοιωμένο όλον, μετά από την εξειδικευμένη εξάσκηση στις επιμέρους λεπτομέρειες: μπορεί να είναι ένα περπάτημα και ένα τραγούδι, ή μια απαγγελία, έτσι ώστε οι καινούργιες δεξιότητες να εμπεδωθούν και να εξασφαλιστεί η καλή αφομοίωσή τους.

Συμπέρασμα

Η ΦΣΑ είναι μια μοντέρνα ολιστική μέθοδος αναπνοής, φωνής και λόγου, ιδιαίτερα χρήσιμη για παιδιά και ενηλίκους και κατάλληλη για την αντιμετώπιση πολλών και διαφόρων διαγνωσμένων προβλημάτων φωνής και λόγου. Είναι χαρά να δουλεύεις με τη μέθοδο αυτή, και μοιάζει εύκολη, αν και προϋποθέτει μεγάλη προετοιμασία και προσοχή. Προαπαιτεί δέσμευση! Αν οι ασκήσεις εκτελούνται χαλαρά και νωθρά, τότε απλώς δεν πετυχαίνεις το ζητούμενο αποτέλεσμα. Είναι αποδεδειγμένο ότι η σωστή εξάσκηση της ΦΣΑ εξοικονομεί χρόνο και είναι αποτελεσματική στην εκπαίδευση τραγουδιστών και ηθοποιών, προσφέρει λογοθεραπευτικά αποτελέσματα και συμβάλλει στην διατήρηση μιας καλής φυσικής κατάστασης. Είναι προφανές ότι οι πολλές και συνειδητές ασκήσεις κίνησης–αναπνοής επιδρούν στο νευρικό σύστημα γυμνάζοντάς το ψυχοσωματικά.

ΒιΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΩΝ

Aase Oersted

Δασκάλα λόγου και λογοθεραπεύτριαη Aase Oersted πήρε πιστοποίηση από τον καθηγητή Horst Coblenzer, αφού μαθήτευσε αρκετά χρόνια στο πλευρό του στην Ελβετία. Έχει προσαρμόσει τη μέθοδό του στη Δανία, την Αγγλία, τη Νορβγηγία, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Στα μαθήματά της έχουν συμμετάσχει μεταξυ άλλων λογοθεραπευτές, ηθοποιοί, τραγουδιστές και φυσιοθεραπευτές. 

Varinka Kierulff Boseman

Η Varinka Kierulff Boseman έχει δίπλωμα κλασικού ταγουδιού, μάστερ στη Ρητορική, και ειδικότερα στην εκφώνηση  του ήχου (Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης), και το δίπλωμα της Μίρκας Γεμετζάκη “Το σώμα ως μουσικό όργανο”. Η Varinka εργάζεται σαν λογοθεραπεύτρια και δασκάλα λόγου στη Δανία.

η ποίηση σαν προσευχητάρι σε χαλεπούς καιρούς: ο Ήλιος ο Ηλιάτορας από το 2ο Γυμνάσιο Πεύκης

Ανεβάζουμε στο 2ο Γυμνάσιο Πέύκης τον Ήλιο τον Ηλιάτορα του Ελύτη, την άλλη Τρίτη. Μια ομάδα 17 παιδιών, κυρίως πρωτάκια και δευτεράκια,  ο μουσικός του σχολείου, Γιώργος Τσίτας,  η εξαιρετική χορογράφος  Γκέλλυ Χρυσοσπάθη,μητέρα μαθήτριας που συμμετέχει στην ομάδα μας,  και η αφεντιά μου, με τη συμβολή και στήριξη της φιλολόγου Ευαγγελίας Πρίντζιου και του Συλλόγου των  Γονέων, αλλά και της Διεύθυνσης του Σχολείου...

Δύσκολο, δυσκολότατο το εγχείρημα.... Το είχα στο νου μου χρόνια αλλά δεν θα μπορούσε να έχει γίνει χωρίς την συμμετοχή όλων όσων προανέφερα. Νιώθω την ανάγκη να το κοινωνήσω μέσω του βλογ , καλώντας  τον όποιο ενδιαφερόμενο να παρακολουθήσει την παράσταση που θα γίνει στο Θέατρο της Πεύκης στην οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης, την Τρίτη 12//5 στις 8μμ... 

Παραθέτω το κείμενο που θα μπει στο πρόγραμμα...

Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας είναι ένα ιδιαίτερο έργο. Με μέγιστη ακρίβεια και πυκνότητα αλλά και «παιδική» απλότητα χαράσσει το ποιητικό σύμπαν του Ελύτη, έχοντας μια ξεχωριστή θέση στο σύνολο της ποιητικής παραγωγής του. Πρόκειται για  μια ολοκληρωμένη ποιητική σύνθεση σε έμμετρο λόγο και μάλιστα ομοιοκατάληκτο. Αυτό είναι το πρώτο ιδιαίτερο γνώρισμα του έργου. Ο ίδιος ο ποιητής το χαρακτηρίζει «ποίημα προς μελοποίηση». Το δεύτερο είναι ότι διαθέτει ρόλους, ποιητικά «πρόσωπα», που εκφράζουν διαφορετικές ροπές, θέσεις και συναισθήματα. Αυτό το γνώρισμα προσδίδει στο ποίημα μία θεατρικότητα, έστω εν δυνάμει.

Τη θεατρικότητα αυτή θελήσαμε να αξιοποιήσουμε, θεωρώντας μεγάλη την πρόκληση να βουτήξουμε και να κολυμπήσουμε στην ποιητική σφαίρα του Ήλιου του Ηλιάτορα. Να παρασταθούν οι ποιητικές χειρονομίες, να μιληθεί το μέτρο και η ομοιοκαταληξία, να αγγίξουμε τον ποιητικό λόγο  - αισθηματικά και όχι διανοητικά, να τον κινήσουμε στο χώρο,  να κινηθούμε μέσα του και να τον καθρεφτίσουμε στην κοινωνικοπολιτικό παρόν μας, όχι μόνο το εθνικό αλλά και το παγκόσμιο.  Να εργαστούμε άρα στα πολλαπλά επίπεδα της αισθητικής (μουσική, θέατρο, χορός), της αισθηματικής (συγκίνηση, μετοχή) αλλά και της πολιτικής αγωγής.  Μουσικό υλικό υπήρχε πλούσιο: οι μελοποιήσεις του Ήλιου του Ηλιάτορα από τον Δημήτρη Λάγιο, αλλά και πολλά άλλα σπουδαία τραγούδια μεγάλων συνθετών (Μ. Θεοδωράκης, Μ. Τρανουδάκης, Δ. Παπαδημητρίου, Η. Ανδριόπουλος).   .        

Αυθαιρετήσαμε λοιπόν μπολιάζοντας τον ποιητικό λόγο με μελοποιημένους στίχους του ποιητή που ανήκουν σε άλλους ποιητικούς κύκλους. Επίσης οδηγός έγινε το σώμα των απάντων του ποιητή για να φωτίσει και να κάνει λιγότερο σκοτεινό τον απλό αλλά και σιβυλλικό στίχο.  Ερωτήματα όπως: «Ποιος είναι αυτός ο Ήλιος;», που ο ποιητής τον αποκαλεί φτιάχνοντας το νεολογισμό Ηλιάτορας (συνειρμικό του Αυτο-κράτορας;), «Τι σχέση αντιπαράθεσης και ενσυναίσθησης έχει με όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα;», «Ποιο είναι το διακύβευμα;», η πρωτογενής  δραματική σύγκρουση στο έργο, «Τι είναι οι Άνεμοι;», που φέρνουν τα νέα των τόπων και των χρόνων,  όλα αυτά έπρεπε να απαντηθούν σκηνικά, όχι θεωρητικά.  Κι εδώ λοιπόν αυθαιρετήσαμε, «χαντρώνοντας» μέσα στην παράσταση ποιήματα από άλλες συλλογές, με την πρόθεση να παρασταθεί πληρέστερα το διακύβευμα του έργου. Αποφασίσαμε, τέλος, να αφηγηθούμε και την ιστορία ενός πολύτιμου ποιητικού προσώπου που συνεχώς επανέρχεται στο ελυτικό έργο: της διαρκώς έφηβης Μαρίνας, που το όνομά της συνδέεται με την θαυμαστή αφήγηση του Συναξαριστή για αυτό το κορίτσι που κατάφερε να πιάσει το Διάβολο από τα κέρατα και να τον πατήσει χάμω: την Αγία Μαρίνα!

 Αυτή η Μαρίνα είναι η  ενσάρκωση της ποιητικής αγνότητας και καλλονής. Είναι η Αγία που υπερασπίζεται το δίκιο της μέχρι μαρτυρίου θριαμβεύοντας, επιπλέον το μόνο πρόσωπο στην ορθόδοξη παράδοση που εικονίζεται να ταπεινώνει το Διάβολο, πατώντας τον με το πόδι! Είναι το κερδισμένο ποιητικό φως…  Οι όποιοι άλλοι συνειρμοί και συσχετισμοί - που ελπίζουμε να προκύψουν -  ανήκουν στον καθένα ξεχωριστά…

Προς αυτήν την κατεύθυνση εργαστήκαμε όλοι, διδάσκοντες και διδασκόμενοι.                                                                                   

Γ.Δ

Συστρατευτείτε στον Άνθρωπο

Προσπαθώ να αντισταθώ κι από κάπου να πιαστώ.

Σήμερα, δουλεύοντας με τη θεατρική ομάδα τη "Χειμερινή Βοήθεια" του Μπρεχτ, από τον Τρόμο και την Αθλιότητα του Γ΄ Ράιχ,  αναζητούσαμε το ήθος και το ύφος των ΕΣ -Α που μπαίνουν στο σπίτι της γριάς προσφέροντας στην αρχή μήλα, ρούχα και χρήματα  και λίγο μετά συλλαμβάνοντας τη νύφη της. Η αναζήτηση μας έφερε στο λεξιλόγιο και στο ύφος των χρυσαυγιτών.  Κι από κει η κουβέντα διολίσθησε -  κι εγώ δεν ξέρω πώς -  στη δολοφονία του Ίλι Καρέλι μέσα στις φυλακές  Τα μέχρι εκείνη τη στιγμή δεκτικά και ανοιχτόμυαλα παιδιά της ομάδας, τα οποία, σημειωτέον, δουλεύουν ένα αντιφασιστικό έργο για αρκετούς μήνες, και με αρκετές και επαναλαμβανόμενες θεωρητικές και ιστορικές νύξεις, ξαφνικά -  με αιχμή του δόρατος τα αγόρια - πήραν φωτιά, τα μάτια τους άστραψαν από θυμό κι άρχισαν να φωνάζουν ότι του άξιζε του Αλβανού αυτός ο θάνατος γιατί ο ίδιος πριν λίγο είχε δολοφονήσει χωρίς λόγο έναν ανύποπτο σωφρονιστικό υπάλληλο, κόβοντας του το λαιμό με μαχαίρι  Κι άφησε τα παιδιά του ορφανά.

Αυτή ήταν η στιγμή που τα παιδιά ήρθαν με όλο τους τον εαυτό στην ομάδα, στην πιο δημιουργική της μέχρι τώρα εργασίας της. Γιατί μίλησαν τον δικό τους λόγο, ο οποίος είχε κρυμμένο πίσω από τον ανεξέλεγκτο θυμό αποκλειστικά και μόνο ΦΟΒΟ, πολύ φόβο. 

Ακούστηκαν πολλά:  πολλές φορές ότι συμφωνούν με τα όσα λέει η Χρυσή Αυγή, ότι όταν εγκληματείς σου αξίζει ο θάνατο και μόνο ο θάνατος, ότι πρέπει να καθιερωθεί η θανατική ποινή, ότι τα βασανιστήρια ήταν για τον φονιά μια δίκαιη τιμωρία και άλλα πολλά. 

Πήρα φωτιά κι εγώ κι άρχισα να μιλάω. Όλο το περιβάλλον στην ομάδα άλλαξε αιφνίδια. Είχα τη σπάνια ευκαιρία να κατάσχω πλήρως την προσοχή τους για αρκετή ώρα, γιατί φυσικά εναντιώθηκα έντονα στις απόψεις τους. Στην θυελλώδη μας συζήτηση ήρθε μέσα κάποια στιγμή και η καθαρίστρια του  σχολείου και συμμετείχε κι αυτή με πάθος. Και δεν ήμουνα πια μόνη. Είχα δίπλα μου σύμμαχο την υπέροχη καθαρίστρια του σχολείου...

Πολλά θέματα πέσαν καταιγιστικά στη συζήτηση:  τι είναι σωφρονισμός, έχει ή δεν έχει το κράτος το θεσμικό δικαίωμα να αφαιρεί ανθρώπινη ζωή; Γιατί δεν το έχει;  Μπορεί κι ο χειρότερος φονιάς να μετανοήσει; Το να απαντάς στη βία με βία την εξαλείφει; Δεχόμαστε το Διαφωτισμό ("Τον κάνουμε φέτος, κυρία"); Κυρίως όμως και πάνω από όλα:  Τι είναι ανθρωπιά και τι είναι θηριωδία;  Και με ποιον συντασσόμαστε εμείς; Με το Θηρίο ή με τον ΑΝΘΡΩΠΟ;  Mε τον βασανιστή του Μεσαίωνα, με το μίσος και τη μισαλλοδοξία; Τα θυμωμένα παιδιά με ρώτησαν -ποιος είναι ο Άνθρωπος. Τους έδειξα τη σκηνή και την σταματημένη μας πρόβα. Πάνω στη σκηνή τα κορίτσια της Χειμερινής Βοήθειας ήταν ακόμα στις θέσεις τους αποσβολωμένα. 

Άνθρωπος είναι η τέχνη, η ποίηση ο Λόγος, ο Έρωτας, η έρευνα, η κοινωνία. Τα άλλα είναι Χάος.

Η ώρα πέρασε, ακόμα μιλούσαμε και κανείς δεν αποφάσιζε να φύγει. Προς το τέλος της κουβέντας μια κοπέλα της ομάδας προσπαθούσε ακόμα να ξεκαθαρίσει πότε νομιμοποιείται κανείς να σκοτώσει κάποιον, κι έφερε το παράδειγμα του κλέφτη που μπαίνει στο σπίτι σου οπλισμένος....

Το συμπέρασμα μου: Φοβόμαστε... Πολύ φοβόμαστε... Κι εμείς και τα παιδιά μας. Δικαίως, σε μια ελλαδική κοινωνία προχωρημένης αποσύνθεσης, και σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που δεν υπάρχει αχτίδα φωτός. Αλλά  όσο πιο πολύ φοβόμαστε, τόσο πιο κοντά στην αλογία βρισκόμαστε... Μήπως με κάποιο τρόπο πρέπει να αναμετρηθούμε με το φόβο υψώνοντας το βλέμμα μας ως το ανάστημα του Ανθρώπου;

 Είδα σήμερα  εφήβους  φοβισμένους συγχυσμένους,  θυμωμένους...  Είδα με δέος την αυριανή μας μέρα...

Συστρατευτείτε, τους είπα, στον Άνθρωπο... 

Και τα μάτια μου έτρεχαν.

Jiagogina

άλλως, Γεωργία Δ.

Τα Ευγενή Θηρία και η ανάγκη του Περιττού, μέρος Β΄

Στην αρχή της σχολικής χρονιάς έγραψα αυτό. Από τότε έχουν συμβεί πολλά στις συναντήσεις της ομάδας μας, που, ελλείψει χρόνου,  δεν έχω καταφέρει να τα καταγράψω ούτε να αξιολογήσω.

Θα ξεκινήσω από το τέλος προς την αρχή τον απολογισμό μου:  

1. Ετοιμάζοντας τώρα για τη γιορτή του τέλους ένα  μουσικό αφιέρωμα με "τραγούδια της θάλασσας", έπεσε στην αντίληψή μου, την ώρα που τραγουδούσαμε με την ομάδα το "Τα καράβια μου καίω"  του Πορτοκάλογλου, ότι ένα -  ένα τα κορίτσια άρχιζαν να κλαίνε. Σύμπτωση, είπα στην αρχή. Την επόμενη πρόβα, πάλι κλάματα, με την ίδια σχεδόν σειρά. Την μεθεπόμενη πρόβα, ξανά κλάματα. Να μην τα πολυλογώ, κάθε φορά που τραγουδάμε αυτούς τους έξοχους στίχους,

Τα καράβια μου καίω
τα καράβια μου καίω τα καίω
δε θα πάω πουθενά.

Μπρος στα πόδια σου κλαίω
μη μ’αφήσεις σου λέω σου λέω
να σ’αφήσω ξανά.

Κι ας μη μου ’χεις χαρίσει ποτέ
ένα χάδι ως τώρα
πάντα εδώ θα γυρνώ.

Από πείσμα και τρέλα θα ζω
σε τούτη τη χώρα
ώσπου να ’βρω νερό
γιατί ανήκω εδώ.

Τα παιδιά στην κερκίδα
είναι η μόνη σου ελπίδα ελπίδα
πρωινός ουρανός

Σταυρωμένη πατρίδα
μες στα μάτια σου είδα αχ είδα
της ανάστασης φως.

Κι ας μη μου ’χεις χαρίσει ποτέ
ένα χάδι ως τώρα
πάντα εδώ θα γυρνώ.

Από πείσμα και τρέλα θα ζω
σε τούτη τη χώρα
ώσπου να ’βρω νερό
γιατί ανήκω εδώ.

Όποιος σε δει
για μια στιγμή
δίχως του πένθους
το μαύρο μανδύα.
Θα ’σαι εσύ
θεά γυμνή
η αμαρτία του
κι η τιμωρία.
Σαν οπτασία
για μια ζωή.

Κι ας μη μου ’χεις χαρίσει ποτέ
ένα χάδι ως τώρα
πάντα εδώ θα γυρνώ.

Από πείσμα και τρέλα θα ζω
στην έρημη χώρα
ώσπου να ’βρω νερό
γιατί ανήκω εδώ.
 

κάποια παιδιά κλαίνε.
Εξ ου και το τραγούδι μετωνομάσθη "Τα καράβια μου κλαίω"!

2.  Στη γιορτή της 25ης Μαρτίου μοίραζα στα σχεδόν τριάντα παιδιά της ομάδας ποιήματα προς απαγγελίαν (Καρυωτάκη, Κάλβο και Ελύτη - Μικρό Ναυτίλο) και βρέθηκα ξανά προ εκπλήξεως, ιδιαίτερα με την αντίδραση τους στα δύσκολα ποιήματα του Ελύτη: με μεγάλη ζέση τα περισσότερα ζητούσαν  να αρθρώσουν μερικούς στίχους, όπως ζητούν τα μωρά ένα ζαχαρωτό. Δεν καταλάβαιναν το νόημα των λέξεων, ένιωθαν όμως τον κραδασμό τους, κι αυτός τους ασκούσε  έλξη. Και θέλξη...

3. Στη χριστουγεννιάτικη παράσταση που ετοιμάσαμε -  το "Άνθος του γιαλού"  του Παπαδιαμάντη, παράσταση που την παίξαμε και για τα Δημοτικά Σχολεία της περιοχής (μόνο για την 5η και την 6η τάξη), παρ'  όλες τις μεγάλες δυσκολίες οργάνωσης και πειθαρχίας που αντιμετώπισα, όταν έκανα έκκληση στα παιδιά (ηλικίας από 12 έως 15, από 1η έως 3η γυμνασίου) να προσφέρουν σαν δώρο στους θεατές τους, του δημοτικού, την παράσταση και να προσπαθήσουν όσο καλύτερα μπορούν να μιλήσουν το λόγο του Παπαδιαμάντη, για να τον καταλάβουν τα μικρότερα παιδιά που ΠΟΤΕ δεν έχουν ξανακούσει τέτοια γλώσσα, τα μέλη της ομάδας, από το πιο μικρό και ανώριμο παιδί μέχρι το πιο μεγάλο και υπεύθυνο, προσέφεραν - και πρόφεραν - με μεγάλη γενναιοδωρία το λόγο του Παπαδιάντη σαν εμπειρία δική τους στα μικρότερα παιδιά - θεατές, όπως ακριβώς μιλάει κάποιος σε κάποιον όταν θέλει να του εξηγήσει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.

3. Στην προετοιμασία της γιορτής για τις 17 Νοέμβρη συνέβη κάτι άλλο, επίσης πρωτοφανές, όπως και τα προηγούμενα που ανέφερα,  στην εδώ και τριάντα τόσα χρόνια διδακτική μου σχέση με παιδιά:  καθώς συζητούσαμε -  επί της ουσίας, για πρώτη φορά, λόγω της ενεργής παρουσίας της Χρυσής Αυγής στα σχολεία -  τα ακκανθώδη θέματα του φασισμού, με το ρατσισμό και τη βία, τα παιδιά ξαφνικά άναψαν σα σπίρτα από μια αόρατη φωτιά κι άρχισαν σε πολύ έντονο τόνο να λογομαχούν ή να υποστηρίζει με μεγάλο πάθος το καθένα τις απόψεις του. Ακούστηκαν και κάποιες κουβέντες επιρροής χρυσαυγίτικης κι εκεί η ομάδα κόρωσε! Δεν έχω ξανασυναντήσει τέτοια αναταραχή. Ξαφνικά, μέσα από μία καταιγιστική αντιπαράθεση  βρέθηκα αντιμέτωπη με τον Εμφύλιο, όταν ένα κορίτσι επικαλέστηκε την αλγεινή εμπειρία της γιαγιάς της, τότε με τους κουμουνιστές, κι ένα άλλο, απαντώντας  σε έντονο ύφος υπερασπίστηκε τον παππού της και τα βάσανα του στην εξορία. Βρέθηκα μέσα σε ένα καζάνι. Δεν πίστευα στα μάτια και στα αυτιά μου.  Ο Εμφύλιος ήταν μπροστά μου παρών, μετά από τόσα χρόνια εθνικής αμνησίας και δήθεν εθνικής συμφιλίωσης! Το χάσμα αγεφύρωτο, ο θυμός ακαίριος.

Το συμπέρασμά μου από το μικρό μου δείγμα - ηλικιακό και κοινωνικό - κι από την ταπεινή μου εμπειρία:    Η εποχή της νάρκης και των αδειανών βλεμμάτων έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Συμπέρασμα ανέλπιστο κι ελπιδοφόρο:
Η κρίση, η απελπισία, η απόγνωση άλλους τους θανατώνει κι άλλους,  αυτούς που έχουν τη βιά της ζωής στο φυλλοκάρδι, τα Ευγενή Θηρία, τους οπλίζει με ευαισθησία και με αγανάκτηση.
Ας εμπιστευτούμε τα Ευγενή Θηρία. Εν μέσω αντιφάσεων, καταποντισμών  και οδύνης.
Και προς επίρρωσιν:

Κώστα Καβανόζη, Διδάσκω λογοτεχνία

("Εφημερίδα των Συντακτών" 2-3/2/2013)

Στο Εσπερινό Γυμνάσιο με λυκειακές τάξεις όπου εργάζομαι, διδάσκω λογοτεχνία. Τις τελευταίες ώρες συνήθως, όταν το σκοτάδι έχει πέσει για τα καλά και τα καντήλια στο νεκροταφείο απέναντι τρεμοφέγγουν. Διδάσκω λογοτεχνία στον Μιχάλη, που φέτος στα σαράντα δύο του έγινε παππούς, και στο γιο του, στην Ευτυχία που ακόμα δεν έχει μάθει να γράφει και να διαβάζει, στον Γιώργο που τον έδιωξαν από το πρωινό για ανάρμοστη συμπεριφορά, στον Τοντόρ που έχει πέντε χρονιές στα πρωινά από απουσίες, στη Μαρίνα που είναι έγκυος στον έκτο και έχει άλλα τρία παιδιά, στον Σεργκέι που αν, δεν περάσει την τάξη, τον περιμένει φυλακή, στον Μάριο που με ρωτούσε χαμηλόφωνα αν για να μπει κανείς στο πανεπιστήμιο υπάρχει όριο ηλικίας. Διδάσκω λογοτεχνία και οι μισοί πάντα λείπουν. Δουλεύουν την κοπανάνε, κάθονται σπίτι τους, φεύγουν νωρίτερα να προλάβουν το αστικό. Θα έρθουν, άμα μπορέσουν, την επόμενη φορά. Γιατί και τα πούλμαν της πολιτείας που τους μετέφεραν δεν ανανέωσαν τις συμβάσεις τους φέτος. Διδάσκω λογοτεχνία και δεν τους ρωτάω αν διαβάζουν. Ούτε τους συστήνω βιβλία. Για τον Μακρυγιάννη τους λέω ότι έμαθε τα γράμματα αργά. Για τον Βιζυηνό που πέθανε στο φρενοκομείο, για τον Καββαδία ότι ήταν στα καράβια και για τον Ρίτσο ότι έκανε εξορία. Τους διάβασα το ποίημα του Αναγνωστάκη "Στο παιδί μου" τις προάλλες: "Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο Μα στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια Τώρα τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι, Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω Ονόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας. Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά". Τους το διάβασα κι όλοι το άκουσαν. Διδάσκω λογοτεχνία τα βράδια στο Εσπερινό και οι μαθητές μου πότε με ακούν πότε όχι. Τα "τριαντάφυλλα στο παράθυρο" του Εμπειρίκου δεν τους τα έχω ακόμα διαβάσει. "Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια (...) Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη". Πρέπει ένα βράδυ, που δεν θα λείπουν και τόσοι μέσα στην τάξη τους, να ακουστεί. 

το δανείστηκα από το βλογ Είμαι στα χάη μου

προσωδία εν μέσω χάους

Τέτοιους καιρούς απελπισμού, και μένα με πιάνει πάλι το ανάποδο πείσμα να ασχολούμαι με τη γλώσσα.

Τις προάλλες στο εργαστήρι μας, στο σχολείο,  συσχετίζοντας το Ναζισμό με τη Χρυσή Αυγή, έφερα ένα παράδειγμα στα παιδιά: Όπως οι Ναζιστές πίστευαν ότι είναι Άριοι, δηλαδή απ' ευθείας απόγονοι μιας ανώτερης φυλής (βλέπε και πρόγραμμα Lebensborn), έτσι και  οι Χρυσαυγίτες περηφανεύονται ότι ρέει στις φλέβες μας αρχαίο ελληνικό αίμα (πάρτε μια γεύση εδώ). Ένα παιδί είπε: "Μα, κυρία, αφού είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων...". Τον ρώτησα  πώς είναι τόσο είναι βέβαιος ότι το αίμα που κυλάει στις φλέβες του είναι αρχαιοελληνικό και ότι δεν έχει και λίγο σλάβικο, η τούρκικο ή αλβανικό ανακάτωμα. Το παιδί δεν είπε τίποτα, αλλά την επομένη η μαμά του παραπονέθηκε στην υπεύθυνη καθηγήτρια ότι λέμε στα παιδιά ότι δεν είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, κι ότι τι είναι αυτά τα κουμουνιστικά και εκείνη είναι εθνικίστρια. 

Ο στόχος  βέβαια ήταν να στρέψω την προσοχή των παιδιών στην αξία της λαλιάς κι όχι του αίματος. Αυτή,  η ονομαζόμενη "Νέα" γλώσσα, με τα πρώτα της γραπτά μνημεία γύρω στον 9ο αιώνα (μιλάω όχι για τη λόγια γλώσσα, αλλά για τη γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών)- πράγμα που υποδεικνύει ότι μιλιόταν ήδη για κάποιους αιώνες  πριν την καταγραφή της - η γλώσσα που μιλάμε,  αυτή η αναλυτική "Νέα Ελληνική", η θεωρούμενη πολύ κατώτερη της αρχαίας μητέρας που ήταν μια γλώσσα πυκνή, συνθετική (με τα απαρέμφατα, τις μετοχές της, τις ευκτικές της, τα συνθετικά της, τις κλίσεις, τις δοτικές της, τους μονολεκτικούς συντελικούς χρόνους και όλα αυτά τα χαρίσματα που βασανίζουν τους μαθητές γυμνασίου και λυκείου), είναι μια γλώσσα που μιλιέται αυτούσια πάνω από χίλια χρόνια, χωρίς να έχει διαρραγεί ο ιστός της, όπως τα ίδια τα κείμενα αποδεικνύουν.
Βέβαια είναι άκοπο να κομπάζεις για το αίμα που κουβαλάς, ενώ το να αρθρώνεις λόγο έχει κόπο, γιατί η λαλιά είναι  εμποτισμός του ήχου με σκέψη. Αν δεν υπάρχει σκέψη, τότε ο αέρας γεμίζει ράκη συμφώνων και φωνηέντων στιγμιαίας διάρκειας. Καλλιεργώντας λοιπόν τη λαλιά, καλλιεργείς τη σκέψη. Και το αντίθετο. Το έχει πει άλλωστε προ πολλού ο ποιητής: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;» 
Ο πατριδολάγνος θαυμασμός της αρχαίας ελληνικής, που επανακάμπτει δριμύτατος,  δεν προωθεί ούτε τη σκέψη ούτε την καν την καλλιέργεια της λαλιάς (πόσω μάλλον την εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής...).  Άφοβα μπορούμε να θαυμάζουμε ένα μακρινό νησί, χαμένο στο χάρτη, που ποτέ  δεν θα επισκεφτούμε. Μπορούμε  να φαντασιωνόμαστε όμως, με μπόλικο σύμπλεγμα κατωτερότητος,  ότι το κατοικούμε κι η φαντασίωση αυτή να κρύβει καλά μέσα στις τσέπες της την "αγλωσσία" μας, δηλαδή την ανικανότητά μας να κατοικήσουμε ευγενώς  το παρόν μας, το χώμα που πατάμε, και να τιμάμε  την παιδεία μας με τη λαλιά που μιλάμε. Ναι, εδώ μου βγαίνει ο γνωστός θυμός - αγιάτρευτος - για τον  απόγονο των "αρχαίων ημών" που επί μία πεντηκονταετία λεηλατεί το δοξασμένο τόπο των πατέρων, μοσχοπουλώντας τον και  καταστρέφοντας. Μόνο στα συντρίμια μιας τέτοιας  κοινωνίας με λεηλατημένη σκέψη η αντρίλα του χρυσαυγίτη μπορεί να φέρνει ελπίδα.
Να προτείνω μια "φονταμενταλιστική" επιστροφή στη λαλιά; Στην πραγμάτωση της λαλιάς; Που δεν είναι τσίγκινο λογύδριο, τηλεοπτική γλώσσα, msn, sms, greeklish, ή ό,τι άλλο; Που δεν είναι επίσης χριστοπαναγίες και μπούφλες; Θα μπορούσαμε να εκλάβουμε τη λαλιά σαν μουσική, να ακούσουμε τη δική της προσωδία; Όχι αυτή την αρχαία, του χαμένου νησιού, μια άλλη, σύγχρονη, που έχει τις δικές της βαρείες, οξείες, περισπωμένες και λεπτεπίλεπτες δασύνσεις; Που έχει μακρά και βραχέα και τα δικά της δίχρονα; Που έχει, εννοώ, αποχρώσεις, διακυμάνσεις; Και που σε άλλα χείλη έχει άλλα ηχοχρώματα; Και αν αρχίζαμε να μιλάμε ξανά μεταξύ μας από την αρχή, επιτρέποντας στην ηχολογία να δονεί το σώμα; Και τα νοήματά της να ελευθερώνουν τη δική τους επίγευση, την επαφή και την κοινωνία; Τι θα γινόταν;
Ναι, ναι,  ξέρω... Ο κόσμος χάνεται... Τι να κάνω; Στηρίζομαι εκεί μόνο που μπορώ....

τα Ευγενή Θηρία και η ανάγκη του Περιττού

Ξεκινήσαμε πάλι το εργαστήρι μας στο σχολείο και είμαι πάλι αμήχανη. Θέλω την αμηχανία μου να τη μοιραστώ.

Τα μεγαλύτερα παιδιά της ομάδας, που ήταν και τα πιο δουλεμένα έφυγαν, μετακόμισαν στο, ούτως ειπείν, μέλαθρον του Λυκείου Απόλλωνος και η καινούργια ομάδα είναι μια ομάδα από την αρχή. Πολλά πρωτάκια, μερικά περσινά παιδιά της δευτέρας κι ελάχιστα από την τρίτη. Μηδενίζουμε λοιπόν το κοντέρ κι αρχίζουμε ξανά, λέγοντας και δείχνοντας απ' την αρχή πράγματα που κανείς μέχρι τώρα δεν έχει ξανακούσει...

Σ' αυτή την παρθενική μου συνάντηση με τα παιδιά είδα πάλι, ναι, πάλι, το ίδιο έλλειμμα λαλιάς που συναντάω καιρό τώρα σε αυτής της ηλικίας τα παιδόπουλα. Πώς να το χαρακτηρίσω... Τα παιδιά μιλάνε, εκφράζονται, έχουν το ιδιόλεκτό τους, την ξεγνιασιά τους, αυτή την εμπιστοσύνη στον αέρα που αναπνέουν, τη φόρα του κυττάρου που θέλει να ανθοφορήσει. Κάνουν πλάκες, έχουν χιούμορ, δεν διαθέτουν οικονομία και μέτρο, τους περισσεύουν χέρια και πόδια από παντού, τρέχουν, χοροπηδάν, φωνασκούν, εκφράζουν όλα αυτά τα γνωρίσματα τέλος πάντων που αποτελούν ένα ψυχικό περιβάλλον χαράς για κάθε δάσκαλο που συναναστρέφεται παιδιά κι εφήβους, όχι μόνο γιατί υπάρχει και συμμετέχει σ' αυτή τη διεργασία ψυχικής ανθοφορίας, αλλά και γιατί κάθε φορά η ανθοφορία είναι και δικό του μυστικό κέρδος. Όταν όμως τοποθετούνται στο θρανίο της μάθησης αυτά τα ευγενή θηρία, κάτι αλλόκοτο συμβαίνει. Αποξενώνονται από τον εαυτό τους και ενδύονται ένα πλαστό πρόσωπο, το μαθητή. Θέλω να πω ότι δεν ΦΕΡΟΥΝ τον εαυτό τους πλέον στη διαδικασία της μάθησης, αλλά τον ακυρώνουν, ως μη υπάρχοντα. Η ακοή τους ξαφνικά λειτουργεί απολύτως μηχανικά, το μυαλό τους αδυνατεί να συγκρίνει ή να συνθέσει δύο διαφορετικά πράγματα και το αίσθημά τους διαφεύγει ναρκωμένο γιατί αν αφεθεί ξυπνητό να καταλύσει σε δευτερόλεπτα τη σχολική διαδικασία και θα τα διώξει από την αίθουσα. Ναι, μιλάω για ένα σχολείο που ακυρώνει τη διαδικασία της μάθησης, που εμποδίζει κάθε ουσιαστική ανάπτυξη της νόησης, του αισθήματος, της κρίσης, της συνθετικής ικανότητας και του άλματος με το συνειρμό. Ένα σχολείο στο οποίο η φυσική παρουσία του μαθητευόμενου φυλακίζεται, αδυνατώντας να αναπτύξει λόγο,  πρωτοβουλία, προσωπική έκφραση. 

Το συνάντησα ξανά αυτό το σχολείο στην παρθενική μου συνάντηση με τα ευγενή θηρία. Και για άλλη μια φορά θα πρέπει αυτό το σχολείο να προσπαθήσω να το αντιπαλέψω.

Άλλα παιδιά έρχονται στην ομάδα μας από ενδιαφέρον, άλλα για κοινωνικοποίηση, άλλα από περιέργεια, άλλα από ανάγκη για έκφραση. Υποφώσκει ένα αίτημα "θεραπείας" από το σχολείο. Ωστόσο είναι ορατή και η χρησιμοθηρική  νοοτροπία που παλιά έσπρωχνε τους γονείς να μαθαίνουν τα κορίτσια τους "γαλλικά και πιάνο" και τώρα τους παρακινεί να κάνουν τα παιδιά τους ΚΑΙ αθλητισμό ΚΑΙ ξένες γλώσσες ΚΑΙ ρυθμική ΚΑΙ ιδιαίτερα μαθήματα ΚΑΙ αθλητισμό ΚΑΙ κιθάρα ΚΑΙ πιάνο (οι παραδοσιακές συνήθειες αντέχουν). 

Φυσικό και επόμενο ο κάθε γονιός να θέλει για το παιδί του το καλύτερο, αλλά δυστυχώς ο ωφελιμισμός της νεοελληνικής κοινωνίας έχει διηθήσει την αντίληψη της οικογένειας για τη μόρφωση. Αυτή η παλιά διάκριση μεταξύ εκπαίδευσης και παιδείας έχει λησμονηθεί. Όταν μιλάμε για παιδεία εννοούμε πάντα εκπαίδευση. Το Χρήσιμο είναι το πάντα το επιδιωκόμενο, το Περιττό ας διαφύγει. Όμως η ουσιαστική Παιδεία δεν αναπτύσσεται στο Ωφέλιμο, δουλεύει και δουλεύεται μέσα στην ανθρώπινη ψυχή μέσα από τις ψυχικές δυνάμεις του "Περιττού", δηλαδή μέσα από ανεπαίσθητες και αυτονόητες διεργασίες που είναι πολυτελείς, ακριβές  όσο και δυσδιάκριτες. Και θέλουν ανάσα, εννοώ χρόνο αναπνοής, εισποή, κράτημα, εκπνοή.

"Περιττό"  σ'  αυτό τον πολιτισμικό πρωτογονισμό που ζούμε είναι κάθε τι που δεν έχει άμεσο κοινωνικό αντίκρυσμα. Και το σχολείο, απολογητής του ωφέλιμου, λειτουργεί σαν αντιβιωτικό της αμάθιας. Με συνταγή υπουργού και καθοδήγηση δασκάλου-φωτοτυπίας οι γνώσεις ταχύρρυθμα συσσωρεύονται και αρχειοθετούνται στον εγκέφαλο. Χρήσιμες και λειτουργικές. Όλα καλά!

Αυτή είναι η προκαταβολική αμηχανία μου. Τα παιδιά ήρθαν να μάθουν στην ομάδα πράγματα χρήσιμα... Πώς να τα στρέψω στο "Περιττό";