Δημήτρης Παπαδίτσας, Ἀπορίες καὶ ἐπιχειρήματα μοναχοῦ

στὸν Ἀριστομένη Δελιβάνη

1.

Ὁριστικὰ Κύριε δι' Ἐσοῦ τὰ δάκρυά μου ὑπάρχουν
καὶ δὲν ὑπάρχουν οἱ ἔξωθεν χείμαρροι.
Τὸ ποιός εἶμαι δὲν ὑπάρχει θάμνος καὶ πέτρα ποὺ νὰ μὴν τ' ὁμολογεῖ
τὸ φῶς μου δὲν ὑπάρχει στόμα νὰ τὸ σβήσει
πίδαξ ἱερὸς κατατρώει τὶς παντὸς εἴδους τυραννίες
ὣς καὶ τὴν τυραννία τὴν πιὸ ἀνόλεθρη, τοῦ ἑαυτοῦ μας.

Ἐκεῖνο δὲν εἶναι καρπὸς δὲν εἶναι ἄνθος
εἶναι οἱ δυὸ τῆς ψυχῆς μας ροπὲς πρὸς θάνατο καὶ ὡραιότητα
ροπὲς μέσ' ἀπ' τῶν ἠλεκτρονίων τὴν ἄπειρη μείξη καὶ τὴν πλάνη
μέσ' ἀπ' τοῦ λόγου τὴν ἔπαρση κι ἀπ' τῆς σιγῆς τὴν ταπεινότητα
τοῦτος ὁ κόκκος ἄμμου ποὺ ὡς βράχος συνθλίβει
τὰ ὑποκριτικὰ τ' ἀλλοπρόσαλλα ψευδῆ συμπεράσματα.

Τί σημαίνει ὁ ἐντός μου κόσμος; τί τὸν συγκρατεῖ
ἐφόσον λάβα χωρὶς κατήφορο ἐπανέρχεται
στὸ εὐεργετικὸ σημεῖο τῆς ἐξόδου της; ὅμως ἡ πρωία
μὲ τὰ μυστικά της καὶ τὰ διθυραμβικά της καλέσματα
ἑξήντα τρία τώρα χρόνια μὲ πηγαίνει ἀπ' τὸ "λίγο πιὸ ἐδῶ"
στὸ ἀπέραντο ἐκεῖ τῆς ζωῆς
κι αὐτὰ τ' ἀραχνένια ὅρια μὲ κρατοῦν γρανιτένιο
σὲ κάθε σφυροκόπημα ἀπ' ἔξω, μὲ συγκρατοῦν ἀκατάλυτο
συνάρτηση δυνάμεων ποὺ καμιὰ τύχη καὶ καμιὰ πίστη
δὲν συμβάλλει στὴ συναρμογή τους, ἀλλὰ πολλάκις ἡ ἐμφάνιση,
καὶ μόνον αὐτή, τυφλοῦ σκυλιοῦ ποὺ δὲν σκοντάφτει
στὴ θέρμη τοῦ χεριοῦ μου, ἠ ἐμφάνιση μόνον αὐτή
ἡ ἐκ βαθέων ποὺ μπορεῖ νά ΄ναι θάνατος ἢ ζωοδότης ἥλιος
ἥλιος ποὺ μᾶς παραπλανᾶ μὲ τὰ χρυσὰ του φωτοστέφανα
καὶ τὰ μαυριδερά του καύματα στὸ πρόσωπο.

Ἀλλὰ δι' Ἐσοῦ δουλεύουν ἡ λαμπερὴ χλωρίδα τῆς κοιλιᾶς μου καὶ τὸ ἁλυσιδωτό της βενζόλιο.
Ἂν δὲν ἔχει τὸν ὀφθαλμὸ τὸν δικό Σου Κύριε πῶς θὰ δεῖ τὶς ἀόρατες ρανίδες ἀέρος του ὁ θνητός;

Δι' Ἐσοῦ Κύριε θὰ φουσκώσω στὴν ἀντηλιὰ πρὶν γίνω ἀτμόσφαιρα ἰριδένια
πρὶν γίνω δύσοσμος γιὰ νὰ εὐωδιάσω. Ἐλέησέ με, χίλιες φορὲς ἐλέησέ με
καὶ πάρε τὰ φτωχά μου ἄστρα ποὺ εἶδαν τὰ μάτια μου,
ἐλέησέ με καὶ πάρ' τα γι' ἀντάλλαγμα.

Δι' Ἐσοῦ τὰ ταπεινὰ καὶ τ' ἄθλια μεγαλύνονται στοὺς αἰῶνες.

Τὸ προεόρτιον, εκδόσεις Στιγμή

Μαρία Βουμβάκη, "Το προεόρτιον"

το Προεόρτιον του Δημήτρη Παπαδίτσα (από την ομώνυμη συλλογή) σε μελοποίηση και ερμηνεία Μαρίας Βουμβάκη

Από το cd "Τερραίν του Παραδείσου"


ΤΟ ΠΡΟΕΟΡΤΙΟΝ

 7

{...}
ἐγώ ὅμως πρέπει ἐν σπηλαίῳ
νερό  νά ἀντλῶ, ἔχω μιά δίψα 
ὅλο νά  λέω κι ὅλο νά  λέω
τρία δροσερόνερα ποτάμια 
στή σπηλιὰ μὲ κάλυψαν 

Ὥσπου ἡ ψυχή κατά τό  βράδυ
(ἄστρο στή φέξη ἢ στή χάση)
στὴ βιά της νά 'βγει ἀπό τόν ἅδη
μ' ἔχει ξεχάσει

Τό καθετί τό  ξαναβρίσκω
κι ἔχει τό μάτι μου διχάσει 
φῶς ἀπό θάνατο κι ἀπό  ἴσκιο
σέ  πυκνά δάση.

14 Ἀπριλίου -7 Ἰουλίου 1984

Δημήτρης Παπαδίτσας, Ποίηση 1 (Προλογικό)

Στήν ποίηση ὑπάρχει κάποια διαδικασία μεταδόσεως, που ἀποτελεῖται κατ' ἀντίστροφη φορά πρός τή διαδικασία τῆς δημιουργίας. Καί στίς δύο περιπτώσεις ἐπενεργεῖ  ἕνας αὐτοματισμός, ἀκόμα κι ὅταν ὅλα  βαδίζουν βάσει σχεδίου, μέ τήν προϋπόθεση ὅτι τό μεταδιδόμενο ἀποδίδεται καί βλέπεται ποιητικά. Σήμερα δέν ὑπάρχουν ἀναγνῶστες τῆς ποίησης,  ὑπάρχουν ποιητές πού τήν ποιοῦν καί ποιητές πού τήν δέχονται. Ἄλλοτε διαβαζόταν ὁ στίχος, τό νόημα, τό μέτρο κτλ, μά πῶς νά διαβαστεῖ σήμερα αὐτό πού εἴπαμε π.χ. "ἐνεργειακή ὑπόσταση τοῦ λόγου"1, πού ταυτίζεται πότε μέ το ἴδιο τό ποιητικό βίωμα, πότε μέ τά σκιρτήματα τῆς ψυχῆς τοῦ ποιητῆ καί πότε μέ τό ἐξωτερικό ἤ ἐσωτερικό γεγονός, προτοῦ περιβληθεῖ τήν ἐπωαστική του ζέστη; Συμβαίνει ὅ,τι καί μέ τό ποσό τό ἐκπεφρασμένο σέ γραμμάρια: διαβάζονται τά γραμμάρια, ὅμως αὐτό τί σχέση μπορεῖ νά ἔχει μέ τήν ἔννοια τοῦ ποσοῦ, ἐκτός ἀπ' τή συμβατική του μέτρηση;

Τά εἴκοσι τελευταῖα χρόνια εἶναι τουλάχιστον ἕνα τριπλάσιο παρελθόν ἐμπειρίας. Ἡ εἴδηση τῆς Χιροσίμα, τό τηλεγράφημα τοῦ ἀκρωτηρίου Κανάβεραλ, οἱ δορυφόροι τῆς Kamchatka, μᾶς κάναν νά βρεθοῦμε χωρίς ἡμερολόγια. Συνέβη μιά τρομαχτική διαστολή τοῦ παρόντος πρός τή μια μεριά τοῦ μέλλοντος. Νά γιατί ἡ ποίηση σέ ὅλες τίς μορφές της καί τά εἴδη της εἶναι ἐπικαιρική  καί μαζί ἄς ποῦμε προφητική. 

Παρ'ὅλα αὐτά ὑφίσταται πάντοτε τό ἐρώτημα, ἄν τό ποίημα ἔχει μια δική του ἀξία ἤ αὐτή εἶναι τό ἑκάστοτε ἀποτέλεσμα τῆς σχέσης μας μέ τό ποίημα, πού τελικά προορισμός του εἶναι νά δίνει τό μέγεθος αὐτῆς τῆς ἀξίας. Προτοῦ βρεθεῖ τό μαργαριτάρι ἔξω ἀπ' τό στρείδι του"2, σκεφτεῖτε τό μικρό ἀλλότριο σῶμα, πού προκάλεσε τήν ἔκκριση τῆς ὕλης τοῦ μαργαριταριού. Ποῦ βλέπετε τήν ἀξία, στό ἀλλότριο σῶμα, στήν ἔκκριση ἤ στίο μαργαρίτάρι;

Πάτμος, Ἰούλιος 1962

1. Πρώτη Ὕλη 1/1959. σελ. 106

2. Βλ. Ποίηση, 1, σελ. 79

Ὡς δι' ἐσόπτρου, ἐκδόσεις Ἀστρολάβος / Εὐθύνη

Δημήτρης Παπαδίτσας, Χαμηλοφώνως

το πήρα από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού. 

Διότι είσαι το πρώτο εφετινό χελιδόνι που μπήκε απ' το       

φεγγίτη έκαμε τρεις γύρους στο ταβάνι και ήσουν κα-

      τόπιν όλα μαζί τα χελιδόνια

Διότι είσαι μια μεριά ήρεμη της θάλασσας όπου το κύμα

Kόβει κομμάτια το φεγγάρι και το ρίχνει στην ψιλή άμμο

Διότι τα χέρια μου είναι άδεια σαν καρύδια που η ψίχα 

      τους φαγώθηκε από παράσιτα

Kι εσύ τα γέμισες με τα μαλλιά σου και το μέτωπό σου

Διότι στα μαλλιά σου περνώ τα δαχτυλά μου όπως περνάει 

      ο αγέρας από φύλλα κυπαρισσιού

Διότι είμαι ένα σπίτι εξοχικό κι έρχεσαι μόνη το καλοκαίρι 

      και κοιμάσαι

Kαι ξυπνάς πότε-πότε τα μεσάνυχτα ανάβεις τη λάμπα και 

      θυμάσαι

Διότι θυμάσαι

Γι' αυτό σ' αγαπώ κι ανάμεσα στα τελευταία πουλιά είμα-

      στε μαζί

Kι απέναντί μας η θάλασσα φθείρεται ν' ανεβοκατεβαίνει 

      τα δέντρα

...πως πηγαίναμε σε μια κατηφοριά της Bάρκιζας

Kι ένα γύρω οι χρωματιστές πέτρες μάς ακολουθούσαν

Γιατί όταν σκύβω πάνω από πηγάδια βλέπω την επιφάνεια 

     του νερού και λέω: νά το ριζικό κι η ματιά της

Γιατί βλέπαμε μαζί τρεις τσιγγάνες κίτρινες τυλιγμένες 

      απ' το κόκκινο - σαν τα μάτια τού μπεκρή - λυκόφως

Kαι είπαμε νά το ριζικό νά οι αγάπες βγήκαν στους δρό-

      μους για τον επιούσιο

Γιατί βλέπαμε μαζί τις τρεις τσιγγάνες

Nά 'ρχονται και να χάνονται

Γι' αυτό σ' αγαπώ

Kι ανάμεσα στα τελευταία πουλιά

Eίσαι κείνο που γλύτωσε απ' τα σκάγια

Γιατί είμαι γεμάτος από σένα και μπρος από κάθε τι 

      από σκέψη από αίσθηση κι από φωνή

Eίναι κάτι δικό σου που σαν αθλητής τερματίζει πρώτο

Γιατί τα βλέφαρά σου είναι βρύα σε σχισμάδες βράχων

Γι' αυτό σ' αγαπώ.

Δημήτρης Παπαδίτσας

Οπως ο Ενδυμίων

ΙΙΙ

Και αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα
Το μάτι του Ξενοφάνη, ο ύπνος που είναι μέσα στο μυαλό
Το μυαλό που είναι μέσα στο άλλο μυαλό και δεν ξέρει από
τραγούδι
Οπως το δέντρο μέσα στο δέντρο δεν ξέρει από δάσος
Και το μάτι μέσα στο μάτι από θωριά

Ξύλα πέτρες και ουρανόχτιστα σπίτια που τα βάφει ο
αγώνας
Κι ο ερχομός του νόμου που μοιράζει σε φως και σκοτεινιά
Ο,τι περισσεύει από ένα θρόμβο κι έναν αφρό απριλιάτικο
Από ένα φρύνο που σβήνει στην κάψα της μέρας
Κι απ' το ένα μάτι που το 'χαν οι τρεις
Γεννημένες μ' άσπρα μαλλιά

Αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα Αλφειέ τυλιγμένε στο
στέλεχός μου
Είμαστε η ερημική κουβαρίστρα που ξετυλίγει υφάδια και
κέρδη σκοταδιού στα κρύα μάτια των Εσπερίδων

Αστερόπη Χρυσόθεμις Εσπέρα Γαλαξαύρα
Και Φαιδριάδες του φεγγαριού από βασάλτη και βαριά πέτρα
Ξυπνούν το μάντη να ονειρευτεί το λοξό κέντρο βάρους
Το έγχρωμο άνοιγμα του στήθους σε αύρες και μυστικά του
νερού
Που βρέχει ουράνιες ρίζες έναν αιώνα ή μια στιγμή σκόνης
και απογόνων
Η άκρη μου βρίσκει το τέλος μου
Από μέσα με τρώνε στόματα ουρανού και δεν θα ησυχάσω
Αν δεν μιλήσω με σκοτάδι τραγουδιστό που κατεβαίνει κοιλάδες
αστρίτη

Μια φορά ο ύπνος μου με πήγαινε από ηφαίστειο σε πεδιάδα
Από ερωτική καρδιά σε ανέμισμα θανάτου
Κι από αέρα και καταιγίδα σε φωλιές τρυφερότητας
Τώρα με ιονισμένα δάκρυα και κεφάλι περασμένο σε κλωστές
ονείρων βγάζω φως
Και το ανεβαίνω όπως η αράχνη το νήμα της
Και δεν θέλω το πρώτο βήμα μου αλλού να μην απαλυνθεί
από ένα ουράνιο βρύο και μιαν ανάερη κάθοδο σε μαλακούς
ασημένιους δίσκους

Αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα ζέοντος μεσημεριού
Εχω ξυπνήσει ένας μαγνήτης
Που χάνεται μέσα στα μέταλλα που τραβάει
Κι ό,τι έχω αγγίξει μ' επιστρέφει στο αίτιό μου
Εκάτη της ψυχής που πίνει το ψυχρό της φως